Culture Watch

Paterson

Το Paterson είναι μια ταινία χωρίς story αλλά με θέμα. Μοιάζει με μια τεράστια αγκαλιά ικανή να χωρέσει ολόκληρη την ανθρωπότητα θέλοντας να την αναδιαμορφώσει. Είναι η πρώτη ταινία του Jarmusch που με συγκλόνισε τόσο ώστε ενώ είχε τελειώσει καθόμουν στην καρέκλα μου και αναρωτιόμουν “πως το έκανε αυτό;”. Ο Paterson δεν είναι φαντάρος σε έναν εντυπωσιακό πόλεμο, δεν είναι τραγικός ήρωας ενός αποτυχημένου έρωτα, δεν είναι υπεράνθρωπος. Ο Paterson είναι απλώς ένας οδηγός λεωφορείου που όμως στοιχηματίζω πως θα ζηλέψεις.

Το απίστευτο με τον Jarmusch είναι ότι μπορεί εν τέλει να σου περάσει τόσες ιδέες χωρίς να κάνει φιλοσοφία. Χωρίς να είναι κάτι βαρύ ή σοβαρό. Δεν είναι Tarkovsky ούτε Bergman. Μπορεί να κλάψεις ωστόσο από την υπερβολική ευτυχία των ηρώων. Αρκεί μόνο να είσαι εκεί και να παρακολουθείς αυτό που πραγματικά συμβαίνει. Δεν σε βάζει στη διαδικασία να σκεφτείς τί εννοεί ο ήρωας στα μοντέρνα ποιήματα που γράφει στα διαλείμματα της γραμμής Paterson, σε αφήνει απλά να απολαύσεις την καθαρότητα που του προσφέρει αυτή η διαδικασία. Δεν έχει κινητό, δεν παρακολουθεί ειδήσεις. Δεν βάζει ξυπνητήρι, εμπιστεύεται απλά το κιρκαδικό του ρολόι.

H ταινία κουβαλάει μέσα της την έννοια του ζεν: ο πρωταγωνιστής βρίσκεται σε κατάσταση ζεν από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό της ταινίας, δε χάνει την ψυχραιμία του ακόμα και στις πιο δύσκολες φάσεις. Η κατάστασή του αυτή βρίσκει στηρίγματα στην δημιουργικότητα, την αστείρευτη ζωντάνια και φαντασία της συμπρωταγωνίστριας που τα βλέπει όλα ασπρόμαυρα παραπέμποντας στους ρομαντικούς ποιητές και στη σχολή της Νέας Υόρκης που αναφέρονται διαρκώς μέσα στη ταινία. Και στην τελευταία σκηνή της ταινίας όλο αυτό σχηματοποιείται: ο Jarmusch παίζει με το χρόνο και εμφανίζει μπροστά μας τον ήρωα του Mystery Train, όχι όμως σε οποιοδήποτε μέρος αλλά στο μέρος που ο πρωταγωνιστής κάνει καθημερινά το διάλειμμά του και γράφει τα ποιήματά του. Είναι ένα μέρος που έχει έντονα στοιχεία ενός κήπου Ζεν, συμβολίζοντας έτσι τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και το υπερβατικό (όπου υπερβατικό βάλε ποίηση και δημιουργία): έχει δέντρα, βράχια και καταρράκτες. Κάθεται λοιπόν δίπλα του και επιδίδονται σε μια κουβέντα μπροστά στον καταρράκτη και καθώς τους κοιτάς νιώθεις σα να παρακολουθείς για μερικά δευτερόλεπτα ταινία του Ozu.

Η δυαδικότητα παίζει επίσης το ρόλο της στην ταινία, καθώς πέρα από την ασπρόμαυρη φαντασία της συντρόφου του ήρωα που από την πρώτη σκηνή του εξιστορεί ένα όνειρό της στο οποίο είχαν αποκτήσει δίδυμα, στην καθημερινή του ρουτίνα ο ήρωας παρατηρεί πάντα και ένα ζευγάρι διδύμων σε αύξουσα ηλικία. Ένα ζευγάρι διδύμων που εκ φύσεως λατρεύει ο ένας τον άλλο εξίσου, χωρίς ζήλιες, χωρίς δράμα, ως το άλλο μισό όπως και οι δύο ερωτευμένοι πρωταγωνιστές. Έτσι η πάλη για τη ζωή είναι μεν μάταιη και φορμαλιστική αλλά παράλληλα ευχάριστη και γεμάτη διαλείμματα και δημιουργία. Επίσης, υπερτονίζεται μέσω αυτής ότι τίποτα σε αυτή τη ζωή δεν είναι μόνο άσπρο ή μόνο μαύρο. Έτσι και ο πρωταγωνιστής, εκτός από οδηγός λεωφορείου είναι και ποιητής. Ο τύπος που του σερβίρει κάθε βράδυ τη μπύρα του, εκτός από barman είναι και σκασκιστής.

Βγήκα από την αίθουσα σχεδόν ζαλισμένος και σκεφτόμουν την ταινία για τουλάχιστον ένα τρίωρο. Το έργο είναι ένα μάθημα για το πως θα έπρεπε να είναι η ζωή. Πως θα έπρεπε να είναι ο έρωτας. Πως θα έπρεπε να μοιάζει. Η αναχρονιστική αντίληψη του Jarmusch για την κοινωνία δίνει ουσία στην απόλυτη ηρεμία του ήρωα που βρίσκεται σε αντίθεση με το περιβάλλον του. Ο Paterson είναι ένας ήρωας, ο ήρωας της ζωής του. Οι πολιτικές θέσεις του Jarmusch περνάνε πλαγίως μέσα απο τις τυχαίες συζητήσεις που παρακολουθεί στο λεωφορείο του. Η ισότητα των δυο ερωτευμένων δίνεται ξεκάθαρα από τις μικρές λεπτομέρειες που την καθορίζουν. Οι παράλληλες ιστορίες που εξελίσσονται στο περιβάλλον του πρωταγωνιστή υπογραμμίζουν την αντίθεση της πραγματικότητας στην οποία ανήκουμε. Η αναφορά στο Shakespeare είναι πάλι ο “δρόμος” ενός παράλληλου ερωτικού – πλην ξεκαρδιστικού – δράματος που εξελίσσετε στην παμπ που πίνει την μπύρα του κάθε βράδυ ο ήρωας.

Η ισορροπία και η αρμονία διαμορφώνουν ένα ποιητικό αριστούργημα που θα το δω ξανά και ξανά σαν μια υπενθύμηση για το πως πρέπει να κοιτάς αλλά και να αντιμετωπίζεις τη ζωή σου.

PS: Το κείμενο γράφτηκε σχεδόν απο κοινού με το Μ.Girl που μου τελείωσε όλα τα χαρτομάντηλα κατά τη διάρκεια της ταινίας χωρίς ωστόσο να μπορεί να σχηματοποιήσει λεκτικά την αιτία.

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply